Zadłużenie firm w Polsce rozkłada się nierówno. Śląsk i Podkarpacie na dwóch biegunach

Czołówka powiatów w Polsce, w których firmy są najbardziej zadłużone, może zaskakiwać. Choć znalazła się w niej stolica, to prym wiodą mniejsze ośrodki, a więc Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza czy Krosno – wynika z najnowszych danych Krajowego Rejestru Długów. Patrząc szerzej, powiaty z największym zadłużeniem przedsiębiorstw znajdziemy na Śląsku, a te z najmniejszym obciążeniem długami na wschodzie kraju.

W Polsce jest już ponad 3 mln firm, wynika z najnowszych danych ZUS-u. Wśród nich niezapłacone zobowiązania ma ok. 9 proc. W sumie ich długi wynoszą 11,6 mld zł, wskazuje Krajowy Rejestr Długów. Dla ukazania skali zadłużenia w poszczególnych powiatach, łączny dług został przeliczony na 1000 funkcjonujących w nich przedsiębiorstw. Dzięki temu można porównać mniejsze jednostki terytorialne z większymi. Oprócz tego uwzględnione zostały dwa dodatkowe kryteria – wysokość średniego zadłużenia oraz jaki procent wszystkich firm w powiecie stanowią dłużnicy. Pozwoliło to opracować najnowszy ranking powiatów pod względem zadłużenia firm.

Warunki dla prowadzenia biznesu w regionach kraju są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, m.in. kosztów pracy, dostępności specjalistów, infrastruktury, siły nabywczej rynku czy cen gruntów. Województwa i powiaty różnią się także pod względem dominujących w nich branż czy dostępności programów wspierających przedsiębiorców. Najnowsze dane GUS wskazują, że w Polsce jest 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu.

Szersze spojrzenie na dane pokazuje, że zadłużenie firm nie rozkłada się przypadkowo na mapie Polski. Powiaty z województw śląskiego i mazowieckiego częściej znajdują się w górnej części rankingu. Z kolei powiaty z województw podlaskiego, podkarpackiego, małopolskiego i lubelskiego regularnie zajmują miejsca w dolnej części zestawienia.

Śląsk jest wrażliwy na wahania w gospodarce

Niechlubne pierwsze miejsce w rankingu najbardziej zadłużonych powiatów grodzkich pod względem firm zajmuje Sosnowiec, gdzie problemy finansowe ma prawie 15 proc. podmiotów. Na 1000 spośród wszystkich firm zobowiązanie sięga 8,06 mln zł. Średnio jedno przedsiębiorstwo do spłaty ma 54,7 tys. zł. Na drugim miejscu, ze zbliżonym wynikiem, uplasowała się Dąbrowa Górnicza. Odsetek zadłużonych przedsiębiorstw wynosi tam niemal 14 proc., a zaległości na 1000 – 7,62 mln zł. Taki sam dług mają firmy z Krosna, a problemy finansowe ma tam 7 proc. z nich. Wysoko w zestawieniu znalazł się też Bytom – z zadłużeniem na 1000 firm przekraczającym 6,49 mln zł. W pierwszej dziesiątce pojawił się również Wałbrzych, który trafił do rankingu nie tyle ze względu na wysokość zadłużenia działających tu przedsiębiorstw, lecz najwyższy w kraju odsetek zadłużonych firm, sięgający tam 16,72 proc.

Pełne zestawienie 10 powiatów grodzkich z największym zadłużeniem przedstawia poniższa tabela. Na żółto zaznaczono te powiaty, które znalazły się w pierwszej dziesiątce w każdej z trzech kategorii (dług na 1000 firm, wysokość średniego zadłużenia, procent dłużników).

Połowa spośród wszystkich najbardziej zadłużonych powiatów grodzkich znajduje się na Śląsku. Jak wskazują dane PARP, to jeden z regionów o najwyższym poziomie przedsiębiorczości w Polsce, ale niższym niż krajowa średnia wskaźniku przeżycia firm przez pierwszy rok działalności. Oprócz podmiotów przemysłowych i handlowych, przeważają tu przedsiębiorstwa zajmujące się budownictwem, działalnością profesjonalną, naukową i techniczną. A więc w dużej części te, które szybko reagują na wahania w gospodarce.

– Wysoki poziom zadłużenia przedsiębiorstw w województwie śląskim wynika przede wszystkim ze specyfiki regionalnej gospodarki. To jeden z najbardziej uprzemysłowionych regionów Polski, gdzie silnie reprezentowane są branże energochłonne, takie jak przemysł ciężki, hutnictwo, motoryzacja czy produkcja maszyn. Firmy z tych sektorów szczególnie dotkliwie odczuły skutki wzrostu kosztów energii, inflacji oraz wysokich stóp procentowych, co przełożyło się na pogorszenie płynności finansowej i ma swoje konsekwencje do dziś. Dodatkowo skala działalności przedsiębiorstw na Śląsku jest bardzo duża, dlatego nawet pojedyncze problemy finansowe generują znaczące kwoty zaległości. Nie bez znaczenia pozostają również kwestie związane z zarządzaniem finansami i terminowością regulowania zobowiązań, które w okresach spowolnienia gospodarczego stają się jeszcze bardziej widoczne – mówi Adam Łącki, prezes Zarządu Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej.

Długi przedsiębiorstw i słaby rynek pracy tworzą błędne koło

Wśród powiatów ziemskich w najgorszej sytuacji jest powiat lipski, położony w południowo-wschodniej części województwa mazowieckiego, gdzie dług na 1000 firm sięga 7,04 mln zł. Średnie zadłużenie pojedynczego dłużnika, opiewające na niemal 140 tys. zł, jest tam najwyższe wśród wszystkich powiatów ziemskich w Polsce. Dane GUS wskazują, że bezrobocie w tym regionie sięga już 12,6 proc. Na drugim miejscu znalazł się powiat malborski w województwie pomorskim, gdzie takie zaległości sięgają 7,83 mln zł. Również ma podwyższone bezrobocie – wynosi 9,9 proc.

Wysoki poziom osób bez pracy, który można zaobserwować w najbardziej zadłużonych powiatach ziemskich pokazuje, że lokalne firmy zatrudniają rzadziej, a więc rozwijają się wolniej niż w innych częściach kraju. To czynniki, które wzajemnie na siebie wpływają. Mieszkańcy mają niższe dochody, a więc mniej wydają, przez co popyt na usługi i produkty lokalnych przedsiębiorców jest ograniczony. To może sprawiać, że trudniej im mierzyć się ze wzrostem kosztów działalności czy nawet chwilowym spadkiem popytu. Przez to mogą być bardziej narażone na utratę płynności finansowej i problemy ze spłatą zobowiązań.

Wysokie miejsca w rankingu zajęły również powiaty sejneński, rypiński, karkonoski i głubczycki. Pełne zestawienie 10 powiatów ziemskich z największym zadłużeniem przedstawia poniższa tabela.

– Zadłużenie małych firm w powiatach często jest efektem utraty płynności finansowej. Mikro- i mali przedsiębiorcy zwykle realizują zlecenia z odroczonym terminem płatności. Na pieniądze za wykonaną usługę lub dostarczony towar muszą czekać 30, 60, a nawet 90 dni, podczas gdy bieżące koszty, takie jak wynagrodzenia, składki, zakupy materiałów czy rachunki, trzeba regulować na bieżąco. W takiej sytuacji nawet najmniejsze firmy coraz częściej ratują się faktoringiem. Zamiana faktury z odroczonym terminem płatności na środki dostępne od razu pozwala regulować zobowiązania bez czekania na przelew od kontrahenta – mówi Emanuel Nowak, ekspert firmy faktoringowej NFG.

Firmy w Zamościu mają najniższe długi

Spośród miast na prawach powiatu to w Zamościu firmy mają najniższe długi – 2,39 mln zł na 1000 firm. Dużą dyscypliną płatniczą wykazują się również przedsiębiorstwa z Tarnobrzega i Ostrołęki. Widać przy tym wyraźną obecność miast z województwa podlaskiego – są to Łomża, Białystok i Suwałki.

– Niższy poziom zadłużenia przedsiębiorstw działających na wschodzie kraju może wynikać ze struktury lokalnej gospodarki, zdominowanej przez mikro- i małe firmy, które częściej rozwijają się w oparciu o kapitał własny niż finansowanie zewnętrzne. Dodatkowo przedsiębiorcy w regionie od lat mogą korzystać z przeznaczonych specjalnie dla nich pożyczek i instrumentów wsparcia publicznego, co pozwala ograniczać koszty finansowania i zmniejsza ryzyko powstawania zaległości. Istotne znaczenie ma również mniejsza koncentracja dużych, kapitałochłonnych gałęzi przemysłu, które są szczególnie narażone na wahania koniunktury i wzrost kosztów działalności – mówi Jakub Kostecki, wiceprezes Zarządu Kaczmarski Inkasso.

Jeśli chodzi o powiaty ziemskie, najbardziej uczciwe firmy znajdziemy w powiecie leskim, gdzie dług na 1000 firm wynosi 930 tys. zł. Kolejne miejsca zajmują moniecki (1,4 mln zł na 1000 firm) i lubaczowski (1,2 mln zł).